view · edit · sidebar · upload · print · history

Spraachverglych

Es Gspruhch zwuschet em E. Skrotas ound em Hini Habicht.

E.Skrotas: I de Ltschti wirt vill druber gstritte, eub Zurcherisch en igeni Spraach oder en tuutsche Dialkt sig. Wi tnksch dou druber, Hini.

Hini Habicht: Em Ggfuul naa tounkt mi Zurcherisch scho verschide vo Hoochtuutsch, jdefalls teuhnt 's cho ganz anderscht.

E.S.: Daas stimt. Spraache erchnnt me scho am Klang. Wn i Franzoose, Italjner ound rscht rcht nglander gheuhren ounderenand schwtze, wiss i sofort, wli Spraach. Bi arabisch mrk i wnigschtes, das daas neud hoochalmannisch isch. Aber aw e Brneri erchn ich am Klang ound ounderschide si von ere Zurcheri scho nou vom lose. Git's cht nbscht em Klang na anderi Kritrje, ggwussi igeschafte von ere Spraach, wo si vo andere Spraachen ounderschidet?

H.H.: Wi wrs, w mer zwoo Spraache verglychted, euppe Franzeusisch ound Italjnisch. So gschte mer, woo t'Ounderschyd sind.

E.S.: Mer mund scho chli wusse, ouf waas achte. Wurter cheund zou pstimte Spraache gheuhre, g'Gramatik cha tupisch sy fur e Spraach, aw t'Satzstlig. Vilicht hsch grad en ifache Satz paraat fur der Aafang ?

H.H.:Ych gib es Byspyl: Franzeusisch: Le dimanche, normalement j' y vais l'glise. Italjnisch: La domenica ci vado di solito in chiesa.

E.S.: Allgmin hisst's, Franzeusisch ound Italjnisch siged zwoo verschideni Spraache, aber oussert em Klang sind smtlichi Wurter i dym Byspyl stammverwandt mit zwoone Ouhsnaame: Franzeusisch hisst's "normalement" ound " l'(glise)", Italjnisch "di solito" ound "in (chiesa)". G'Gramatik isch aw toupfeglych, bi de Satzstlig bin i neud sicher, eub dou si richtig gsit hsch.

H.H.: "dimanche" ound "domenica", ound na "glise" ound "chiesa", teuhned di neud aw verschide?

E.S.: Beid sind stammverwandt; di inte litet me hr vom Latynische "dies dominica", di andere vom Grichische "ekklesia". Jtz nm mi aber der Ounderschyd wounder zwusche Hoochtuutsch ound Zurcherisch.

H.H.: Hoochtuutsch: Sonntags pflege ich zur Kirche zu gehen. Zurcherisch: Am Sounntig gang ich amigs i g'Chile. Brnisch: Am Soundi goon ig awben i g'Chuwche.

E.S.: T'Wurter sind i dne dri Stz nli, ldiglich pflege chounnt i dre Bduutig i bde Dialkt neud voor, ound "gaa" vo "gehen" ound "Chile" vo "Kirche" ounderschidet sych so gout wi "vaisvado" ound "glisechiesa".

H.H.: Ubrigens louschtig, "Kirche" teuhnt fascht nlicher wi "Chiesa" als wi Chile.

E.S.: Gnityv gits neud im Hoochalmannische, also isch g'Gramatik befalls verschide; aw g'Konschtroukzjon mit amig oder awbe isch anderscht als di mit pflege, beso zur Kirche sged myr neud.

H.H.: Intrssant ! Hoochtuutsch ounderschidet sych also vo Zurcherisch (ound Brnisch) pounkto Wortform, Wortschatz, Satzbow ound Gramatik sogar na strcher als Franzeusisch ound Italjnisch. Deby siti doch nimer, di siged i Spraach i zwoone verschidene Gstalte.

E.S.: Daas stimmt emaal fur in willkurlich ouhsggwlte Satz. Wottsch dnn sge, es stimi uberhawpt? Cha mer uberhawpt e dwg bwyse, eub mer zwoo Spraache. i Spraach i zwoo Gstalte, oder aber ini ound ire Dialkt higed?

H.H.: Zoum en Antwort g, musst i scho en chte Tuutsche fruhge, win r uberstzti, zoum Byspyl was dou grad ggsit hsch. Aber dou hsch scho rcht, me cheunnt allwg scho Tuutschi Stz finde, wo me chouhm Ounderschyd fnd zoun euse Hoochalmannische.

E.S.: Hut wirt ja soo mngs mit Zaale bwise. Minsch, es gbt e statistischi Mtoode?

H.H.: Ahaa, statistisch? Also zle, wivill Ounderschyd das 's git pounkto Gramatik, pounkto Satzbow, pounkto Klang ound pounkto Wortschatz?

E.S.: Wi musst me daas aagattige, zoum Byspyl pounkto Wortschatz?

H.H.: Me musst inersyts i me FranzeusischItaljnische Wurterbouch ali stammverwandte ound ali verschidene Wurter mit glycher Bduutig zle ound dnn i me HoochtuutschZurcherische Wurterbouch befalls ound ouhsrchne, wivill Proznt im inten ound im andere Wurterbouch uberystimed ound wivill anderscht sind. Dnn wred aber Satzbow ound Gramatik nanig berucksichtiget.

E.S.: Ych ha na vo Gbrouhchsaalitigen ound nlichem e Table uber Stz ous dri verschidene Sachgbit zmegstllt ound bi FranzeusischItalinisch18 neud stammverwandti Wurter ound 9 maal verschidene Satzbow ggfounde, bi HoochtuutschZurcherisch 14 neud stammverwandti Wurter ound 13 maal andere Satzbow. Natuurli isch daas kn wusseschaftliche Bwys, heuhchschtes en rschti Aanuhcherig.

H.H.: Ych bi paff, das Hoochtuutsch vo Zurcherisch nli verschide sy cheunnt wie Franzeusisch vo Italjnisch htt i neud tdnkt.

E.S.: Daa chounnt mer euppis in Sinn. En Zytgnoss vom Aristoteles ht es soritesparadox ouhfgstllt. Sorites chounnt vo Soros, Houhffe.Ych fruhge dych: isch is Wizechorn en Houhffe?

H.H.: Natuurli neuhd.

E.S.: Ound zwi Churner ?

H.H.: Aw neuhd.

E.S.: Soo gaat's imer wyter: dri, feuf, z, ound dou sisch imer ?

H.H.: Ni

E.S.: Soo lang bis mousch jaa sge. Sge mer bi touhsig Churner. I dm Byspyl hsch bi 999 na ni gsit. Wi vili Churner mached also der Ounderschyd ouhs zwusche neud Houhffe ound Houhffe?

H.H.: (lacht) is Wizechorn.

E.S.: is inzigs Churnli? bi dm hsch ja ni gsit, ound jtz sll daas lange fur der Ounderschyd ? Daas ben isch paradox.

H.H.: Me mous sych ben entschide, neumen e Grnze stze.

E.S.: Mit dm sisch aber, das g'Grnze zwusche Spraach ound Dialkt willkuurlich gstzt wirt ound neud ifach gg isch. Daas isch ja glawb eusi Fraag gsy, sind Hoohtuutsch ound Zurcherisch i Sprach vo zwoo Gstalte oder zwoo Spraache?

H.H.: Mych tounkt's, mer higed k bfridigendi Antwort ggfounde, w me daas willkuurli cha pstime, soo wi 's im be grad in Chraam passt.

E.S.: Aber inewg, uberlgg der, wi 's wr, wnn i Franzeusische Chindergrte nou na Italjnisch, oder oumgchrt in Italjnische Chindergrte nou na franzeusisch turfti ggrdt wrde.

H.H.: Daas gbti grad e Rvolouzjon! I g'Gvtterlischoul gheuhrt doch p'Moutterspraach. Myr mund oumbdingt "Ja" stime fur di Inizjatyve: "Ja zur Mundart im Kindergarten !

view · edit · sidebar · upload · print · history
Page last modified on 31.07.2011 20:38 Uhr