view · edit · sidebar · upload · print · history

19. Histoorischi Zurcher Minjatouhr, 2. Til, Houhs zoum Rch.

Dithlm: Ych cha mer voorstle, das denaa Furschte grad fur Vertruhg ooni drig Klawsle grn vill m zaltid.

Marx: Soo entstaat be Koroupzjon. Ound di wirfft es schlchts Licht ouf ali Politiker, wo Seuldner vermittled, nametli, will sr vill Glt im Oumlawff isch. Daas git Nyd, ound grad ine wi de Hans Waldme wirt als Apzocker verschrye. r, wo mit praktisch ale bduutende Furschte verhandlet, wltlich oder klrikaal, huuffig ubrigens in offizjlem Ouhftraag, stckt natuurlich aschtronoomischi Soumen y.

Daa chounnt erquickt vo me Nickerli de Hiri dezou. Er ht grad na de ltscht Satz ouhfgschnappt ound mint: Aber als Seuldnerfurer isch er zouverluhssig ggsy ound vo de Trouppe ht er 's glych verlangt. D Verraat vor 9 Jaare z'Novara htti's ounder ihmm neud gg. Ounder ihmm htted ali klaar ggwusst, das me sych mit soo euppisem nou slber schadt.

Wi isch er so ggsy als Mntsch? fruhget de Dithlm Me gheuhrt ja daa ganz verschides.

Hiri: De Hans Waldmen isch en Prachtskrl ggsy. Grooss, wi slten ine, imer graadouhf, mit eme starche Baart, lang bis an Bouch abe, ound eme chrftige Bass. Aw ir Ouhfrgig isch syni Stimm roug pblibe, aber wnn er so richtig ouhftrulet ht, isch si im dour March ound Bi ggange. Ound rde ht er cheune, me ht em 's gglawbt, ound chouhm ine htt em cheune graadouse widersprche, aw wnn er hinedry neud ales richtig ggfounde ht.

Dithlm: Ych ha ggheuhre sge, wo de Muler Mrz em Waldme neud erlawbt ht, Wasser vom Mulibach i syn Fischwjer go apgraabe, daa boutzt d de Muler obenaben ound wott en na vor Ggricht zitire.

Hiri: Dank myr gaat sych de Hans mit em Mrz wider go verseuhne. Ych han em gout zouggrdt, de Hans psinnt si, zit syni Chlaag zrougg ound macht sych de Muler Mrz zoum Frund. Er ladt en zou sych in Sitkouscht zoum ssen y, bhandlet en win en Kameraad, ound ouf gouti Aart chounnt er am nd glych zou sym Wasser. Jaa, d Hans ht vili Luut mit sym Hitzchopf verteubt, mngmaal aw mych, aber dnn isch er wider soon en goldige Krli ggsy, das en ifach ha muse grn haa. Ound dnn ht er halt e Bgaabig gghaa; d ht cheune t'Luut bgischtere.

Dithlm: Wi cha men soo ragire, blos wil en de Muler neud wott Wasser ablite laa. D isch ja droufaaggwise, das sys Muliraad lawfft.

Hiri: Dou mousch de Hans Waldme z'alerrscht als Chriger ggs, als Militr. Soo, glawb i, cha me'n am nschte verstaa. Oder ner soo: 's Greuhscht isch em t'r. Syni r, t'r vo syre Trouppe, t'r vo de Stadt Zuri, t'r vor iggnosseschaft. Waas ht er neud ales tdaa fur t'r. T'Stadt Zuri musi glnze, wttyfere mit mit de rychschten Italjnische Stdt. Droum syn Drouck fur das ali di Bowten ouhfggricht sind, g'Groossmeuschterturm, t'Rnovazjon vom Frawmeuschter, mit de neujen Orgle, mit dne prchtige Ggmuld, de Neubow vo de Wasserchile! Glych was 's choscht, aw vom igne.

Dithlm: Ych ha ggmint, bi dne prchtige Sakraalbowte gung's droum, Pilger aazlocke, das di Glt i t'Stadt bringid.

Marx: Spiled neud aw t'Waalen e Role? P'Popoularitt, nametli in Zeuffte?

Hiri: Scho aw. Aber doch oum t'r, oum syni ound di vo de Stadt. Wnn i mer 's so uberlge, dnn tounkt's mi, t'r isch fur ihnn na vor em Lbe choo, vor sym Lben ound vor dm von Andere. Isch euppis gge t'r ggange, so ht er cheune dryfaare, chasch der's neud voorstle, bis ouf's Blout.

Dithlm: Isch er dnn aw rli ggsy?

Hiri: Uberzuugt ht er umel tdeuhnt, wnn er syni Aasicht voortrit ht. Ych han amig scho aaggnaa, das er a daas glawbi, won er vertritt. Ound doch: en Politiker win r cha sych natuurli verstle. Gout, aw en Militr brouhcht euppedi e Chrigslischt.

Dithlm: Aber me sit doch, er hig Vertruhg abndere laa.

Marx: Wo t'Stadt wott t'Rgle fur ali Vogtjen aaglyche, laat er p'Protokoll vo de Verhandlige mit de Sggminde abndere.

Hiri: Dou hsch rcht. Ych ha daas lang aw neud verstande. Aber so im Ruckblick han i doch der Ydrouck ych sitze ja denbe, won er em Stadtschryber sit, daas Protokoll sig ltz; won er em syni Vrsjon diktirt im Ruckblick tounkt's mi, de Hans sig aw doo uberzuugt ggsy, r sig im Rcht. Dou mousch nmli wusse, ouf t'Ltschti ouse, vilicht im Lawff vo gout z Jaare, chounnt's byn em naadisnaa zoun eren nderig. Er vertrit de Wy nume so gout; er trinkt m wder fruner: ound dnn ht er cheunen apchoo. Aber neud daas isch de Ground, i sg's blos, wil er sych vernderet ht. Es chounnt en Aart en Starrsinn uber en. Es isch ja mrkwurdig. r isch ganz vorne bi dne deby ggsy, wo daas alte Ritterwse gghoulffe hnd bodige; ht p'Bduutig vom Handwrch bgriffe; ggs choo, das t'Zeufft mund p'Macht i t'Hand n. r ht aw de Bouchdrouck yggfurt; defuur ggrdt, das men em Droucker Sigismound Root 's Burgerrcht schnki, wnn aw neud ggnoug insischtirt, wo d wott gaa. Dnn aber: blybt er am Alte phange; cha numen yggs, win aw t'Landbveulkerig sych wandlet. Oder moun i sge, er hts ggs aber neud wle waar haa? Syn Starrsinn choscht em schlissli de Chopf. Mit em Bouchdrouck hnd be t'Landluut aw aaf lse; aaf sych oum alerhand intrssire; ound s' mrked, wi s' i mngem z'chourz cheumed. Alerdings hnd t'Rgirige scho lngeri Zyt versouhmt gghaa, eusi Gstz all feuf Jaar verlse laa; vilicht ht me ggmint, t'Luut cheunid 's ja naalse. Ouf all Fll sind doo vili Gstz vergsse ggange ggsy, ound wo mer di wider fureholed, wott 's Volch di nume kne.

Dithlm: Also, ous louhter Starrsinn sig de Hans Waldmen uberzuugt gsy, es sig richtig, daas Protokoll z'ndere? Daa choum i neud ganz naa.

Hiri: Soo han i 's neud ggmint. ner tounkt's mi hutt, er sig uberzuugt ggsy, daas Protokoll stimi soo, win r mini. Er hig t'Id gghaa, t'Landluut siged imer na oungbildeti Oundertaane ooni igeni Ide, si siged imer na de Nrstand, wo gaar neud andersch cheuni, als dmutig t'Obrigkit oum Gnaad bitte. Vermoutli ht er verpasst gghaa, das sych nach de Stdter aw p'Pouhren manzipirt hnd. Natuurli ht r ja vor alem di Mane knnt, won er als Risigi vermittlet ht,ound di hnd muse parire, mit dne ht er cheune soo oumgaa.

Marx: Ych glawb halt, er hig wle z'radikaal fur Oornig sorge. Sicher ht me muse de Klrouss zrchtwyse, den delluut iren Yflouss bgrnze, fur e ggnugendi Versorgig mit Chorn sorge, so das me neud uberaal blos Rben ound Wald hig.

Hiri: Marx, Dou hsch rcht. De Hans ht sicher zvill ouf 's Maal wle ound vor alem sych zvill Finde ggmacht. Es stimmt, mngs vo dnen alte Voorschriften isch hut na gout. Aber be neud ales. Vor houndert Jaare sind di dri Stnd na slpverstndtli ggsy. De Wrstand, de Lrstand ound de Nrstand. Daa hts ifach k Zwyfel gg. Hut hocked t'Ritter numen ouf ire Bourgen ound schutzed p'Pouhre, wo fur Naarig sorged. Di Bourge sind lngscht verfale, oder ggheuhred ryche Chawffluut, wo Louxoussvile drouhs mached. Hut ht de Klrouss ks Monopol m ouf Bildig. J lnger j wniger sind Houmanischte Prischter ound Prischter wider sind Verwaltigsbamti. Jde wo cha lse, aw ouf em Land, ht hut Til am Wusse. P'Puhpscht, wo sych als Gottes Stllvertrtter fyre leund, sind machtpssseni Furschte, ound de heuhch Klrouss wttyferet mit de schlimmschte Furschten im chrige, im ounderdroucken ound ouhssouhge vom Volch. Louhg ound Trouhg rgirt eusi Wlt, aber aw Toummhit. Wnn ych a d bleuhdsinig Frischaarezouhg vo de Lnderoort tnke, d Zouhg nach Koschtiz trotz Verbott, wo der Aaschlouss vo dre Stadt a t'iggnosseschaft vermaslet ht; d hmer na bloutig muse zale Dithlm, Dithlm, ych mous slber stouhne, wi sych t'Wlt ggwandlet ht zou myne Lbzyte. Louhg ound Trouhg ound Toummhit

Daa cha de Marx nume stile blybe: Vatter, jtz maalsch aber schwaarz. Sicher, schaad oum Koschtiz isch es, aber tnk aw an Fride vo Basel nach em Schwaabechrig. Eusi iggnosseschaft isch doch i dm Chrig wider en Routsch iniger worde. Ubrigens aw greuhsser mit dne hooch leuhbliche Stdt Basel ound Schaffhouhse; Appizll sll schynts aw an en Bytritt tnke, vntoull aw t'Stadt Sanggale.

Der alt Reuscht suufzget drouhf: Ych wiss, ych bin en alte Maa, aw ych cha mi ja neud apfinde mit mngem wo numen isch wi fruner, wi 's halt den Alte so gaat. Aber glych, ych fuurchen es cheum e bitteri Zyt, e beuhsi Zyt fur Eu Joungi.

De Marx insischtirt: Sind myr iggnosse sit em Schwabechrig neud es Land fur eus, anderscht als euppe di Tuutsche Furschtetumer? Im Fride vo Basel isch fschtglit, das myr em Rych k Stuure zaled, zou km Chrigsdinscht verpflichtet sind, ound das myr eusi ige Ggrichtsbaarkit hnd, ounabhngig vom Rych.

Em Kiser nimmt de Groossvatter de Fade wider ouhf em Kiser isch be Hapsbourg imer wichtiger ggsy als t'Intrsse vom Rych. T'Euhschtrycher htted eus na so grn eroberet. Ych bi froo, h myr is doo cheune wre.

Marx: Dou hsch ja drouhf di iggneussisch Ggsandtschaft an BoundesSchwouhr i Basel aaggfurt.

De Hiri lchlet: Ych wiss neud, mit waas ych di r verdint ha.

De Dithlm stouhnt: De Syg uber daas ryse Rych isch fascht na m es Wounder als d uber Bourgound.

Myr iggnosse soo de Hiri hnd halt ggwusst, fur waas mer kmpfed. Em Kiser syni Seuldner isch ires Lbe wichtiger als t'Ounderdruckig von eusem Land, wo sy tirkt nuut aagaat.

Ound t'Schwaabe slber de Marx hnd aw blos fur iri Furschte muse kmpfe.

Drouhf fruhget de Dithlm: Groossvatter, waas minsch, wi gaat's wyter?

Hiri: Ych fuurche, ych fuurche, es chm na mngs Schwrs ouf Eu zou.

Daas wott de Marx neud e soo staa laa: Es git doch gouti Ziche fur Hoffnig. umel de feuft ggschwooreni Brif vo 1498 tounkt mi vernumftig. 16 Me glawbt aw nume jden Aberglawbe ooni Pruffig. Vor m wder z Jaaren isch z'Zuri e Fraw als Hx aagchlagt worde, sie sig ouf eme Wolf z'ryte choo. Im Prozss gaat me nume wi fruner ifach go foltere, bis men es Gstndtniss ht; me verheuhrt Zuugen ound 's chounnt ouhs, di Fraw sig ouf eme ggweunlichen sel gghocket. Ound dnn schynt's bi de jounge Klriker aw brits z'tage. Uber Kameraade vo de Taagsatzig wiss i vo me Pfaarer; d erchlrt z'Glaris ouf de Kanzle di hiligi Schrift, daas vangljoum. Daa gst pleutzli mngs ganz anderscht ouhs, soo mntschefrundtli, soo vernumftig. D hig aw souscht en klaare Chopf. Wi hisst er jtz aw wider? Euppis wi Zimmerli, ni

Dithlm: Zwingli.

Marx: Houldrych Zwingli. Ych ha scho ggheuhrt, me wll en as Groosmeuschter bruffe.

***

Na im glyche Jaar luuted i de Stadt ali Glogge vo fru bis spaat, ound heuhchi Wurdetrger ous ale dryz Oorte, Ggsandti ous Parys, Miland, Innsbrouck, ound vo na wyter ewgg, aw m wder in Bischoff erwysed em AltBurgermischter Hiri Reuscht vo Zuri di ltscht r. Bi dren Aagglgehit wirt en Sprouch popoulr, me wiss nume, vo wm er stammt: De Hiri Reuscht i syner stile, ouhfrchten Aart sig im Schatte gstande vom Waldme, aber als dm sys Ggwusse hig er langi Zyt de Stadt vilicht de greuhsser Dinscht tdaa.

1518 schickt aw Zuri Trouppen in Chrig, ound ine wo Marignano uberlbt, isch de Dithlm Reuscht. r wirt 1522 Burgermischter wi scho syn Vatter ound Groossvatter ound vertritt vo 15241544 Zuri a de Taagsatzig. Als uberzuugte Furderer vo de Zurcher Rformazjon bglitet er de Zwingli 1528 zour Brner Dischpoutazjon ound 1537 isch er zou Gounschte von vanglische Provnzaale zoum Franzeusische Kung Franois I als Zurcher Ggsandte.

view · edit · sidebar · upload · print · history
Page last modified on 18.06.2010 16:15 Uhr